Kasım 12, 2025

Teknik Analiz Modelleri -11- İşlemlerde Fraktallara Hakim Olmak

 

Teknik Analiz Modelleri -11- 

İşlemlerde Fraktallara Hakim Olmak: Piyasa Ters Dönüşleri İçin Kapsamlı Bir Kılavuz


Fraktallar, finans piyasalarında bulunan ve yatırımcıların kaotik fiyat hareketlerini anlamalarına yardımcı olan tekrarlayan desenlerdir. Potansiyel geri dönüş noktalarını belirlemek ve ortaya çıkan trendleri tespit etmek için kullanılırlar ve piyasa davranışları hakkında değerli bilgiler sunarlar. Ayrıca piyasa psikolojisini yansıtırlar ve karmaşık sistemlerde küçük değişikliklerin nasıl büyük etkiler yaratabileceğini açıklayan kaos teorisiyle yakından bağlantılıdırlar. Bu makalede, işlem stratejilerinizi güçlendirmek için fraktal analiz ve tekniklerini nasıl uygulayacağınızı inceliyoruz.


Önemli Çıkarımlar

Fraktallar, piyasa hareketlerindeki potansiyel dönüm noktalarını belirlemeye yardımcı olan basit beş çubuklu tersine dönüş desenleridir.

Ayı fraktalında en yüksek tepe noktası ortada bulunurken, boğa fraktalında en düşük dip noktası ortada bulunur.

Fraktallar gecikmeli göstergelerdir ve trendleri doğrulamak için diğer araçlarla birlikte kullanılmalıdır.

Fraktal geometri, Benoit Mandelbrot'un matematiksel teorilerinden yararlanarak yatırımcıların karmaşık piyasa modellerini anlamalarına yardımcı olur.

Fraktalları Fibonacci geri çekilme seviyeleriyle birleştirmek, fiyat dönüşlerini tahmin etme doğruluğunu artırabilir.


Yatırımda Fraktallar Nelerdir?

Yatırımcılar (hisse senetlerinin vb. fiyat geçmişiyle çalışan ve fiyat değişimlerini tahmin etmeye çalışan kişiler), piyasaya giriş ve çıkış noktaları hakkında karar vermek, zarar durdurma emirleri belirlemek ve destek ve direnç seviyelerini belirlemek için teknik analizde fraktalları kullanabilirler . Genellikle, gelişmekte olan trendleri doğrulamak için diğer teknik analiz araçlarıyla birlikte kullanılırlar.


Teknik analizdeki fraktal teorisi, finansal piyasaların kaotik olduğunu, ancak bu kaosun içinde rastgele olmayan örüntülerin ortaya çıktığını öne sürer.1Bu fikir, Benoit Mandelbrot'un 1970'lerde ortaya attığı fraktalların daha geniş matematiksel teorisinden türetilmiştir.Mandelbrot'un çalışmaları, birçok doğal olgunun fraktal özellikler gösterdiğini öne sürmüştür. Bunlar arasında, farklı ölçeklerde özbenzerlik (yani aynı örüntülerin daha büyük bir genel örüntü içinde farklı boyut ve sıklıkta tekrarlanması) da yer alır. Mandelbrot, fraktalları piyasa değişimlerine uygulayarak, modern portföy teorisini felaket olaylarının potansiyelini göz ardı ettiği için eleştirmiştir. Bu durum, 2007-8 mali krizinden sonra çalışmalarına daha fazla ilgi çekilmesini sağlamıştır.


Finans piyasalarında, teori, bu tekrarlayan kalıpların veya fraktalların, fiyat eğilimlerinin yön değiştirme olasılığının yüksek olduğu psikolojik geri dönüş noktalarını gösterebileceğini varsayar. Buradaki temel varsayım, piyasa hareketlerinin, insan doğası ve kolektif hafıza nedeniyle tekrarlayan döngüler izleme eğiliminde olan yatırımcıların fiyat değişikliklerine verdiği tepkilerden etkilendiğidir. Bu döngüsel davranış, daha sonra tanınabilen ve piyasa değişimlerini tahmin etmek için kullanılabilen kalıplar yaratır.Mandelbrot, bir matematikçi için pek de rastlanmayan bir yazıda bu noktada çok nettir:


Finansta bu [fraktal], köksüz bir soyutlama değil, piyasa folklorunun gerçekçi bir kısmının teorik olarak yeniden formüle edilmiş halidir; yani, bir hisse senedi veya dövizin tüm hareketleri, aynı zaman ve fiyat ölçeğine uyacak şekilde bir piyasa grafiği büyütüldüğünde veya küçültüldüğünde birbirine benzer görünür. Bu durumda bir gözlemci, hangi verilerin haftadan haftaya, günden güne veya saatten saate değişen fiyatlarla ilgili olduğunu anlayamaz. Bu özellik, grafikleri fraktal eğriler olarak tanımlar ve birçok güçlü matematiksel ve bilgisayar analizi aracını kullanıma sunar.

Dolayısıyla, daha fazla makro trend (haftadan haftaya) tespit edebilirsek, belki de bu bilgiyi, bu trendlerin daha kısa periyotlarda (saatten saate veya günden güne) oluştuğunu gördüğümüzde uygulayabiliriz; tıpkı elimizdeki bir yaprağa bakıp mikroskop altına koyup çok daha küçük seviyelerde aynı modeli aradığımız gibi. Bunu başarabilirsek, pozisyonlara ne zaman girip çıkacağımızı bilmek için güçlü bir araca sahip oluruz.


Ancak bu, kalıpların daha uzun zaman ölçeklerinden daha küçük ölçeklere doğru tekrar edeceği anlamına gelmemelidir. Mandelbrot'un da belirttiği gibi, fraktallar "geçmiş kayıtlara dayanarak belirli bir günde bir fiyat düşüşü veya artışı tahmin etmeye yaklaşamaz." Bunun yerine, "piyasanın ne yapabileceğine dair olasılık tahminleri sunar ve kaçınılmaz büyük değişimlere hazırlıklı olmayı sağlarlar. Yeni modelleme teknikleri, finans piyasalarının görünüşte aşılmaz çalılıklarına bir düzen ışığı tutmak için tasarlanmıştır."


Bu sırayı bulmanın bir yolu, grafik formasyonlarının genellikle her iki tarafında ikişer alt veya üst nokta bulunan merkezi bir tepe veya dip noktası olduğu gözlemini uygulamaktır. Bu düzenleme, alıcılar ve satıcılar arasında bir pivot veya denge noktası olduğunu gösterir ve bu, fiyatın yeterince düştüğü ve tekrar yükseleceği veya yükselebileceği en yüksek seviyeye ulaştığı ve tekrar düşeceği potansiyel dönüş noktalarını gösterebilir.


Fraktal teorisi piyasayı anlamak için ikna edici yollar sunsa da, piyasayı etkileyen birçok faktörün olduğunu ve hiçbir teorinin fiyat değişimlerini kesin olarak tahmin edemeyeceğini unutmamak önemlidir. Bu nedenle, yatırımcılar daha kapsamlı bir işlem stratejisi geliştirmek için genellikle fraktalları diğer analiz araçlarıyla birlikte kullanırlar.


Teknik Analizde Fraktal Desenler

Alım satım işlemlerinde fraktal desenler, piyasaların zaman içinde tekrar eden öngörülebilir desenler halinde hareket ettiği teorisine dayanarak, piyasadaki olası geri dönüş noktalarını belirlemek için kullanılır. Bu desenler, hisse senetleri ve diğer finansal menkul kıymetlerin fiyat grafiklerinde gözlemlenebilir. Fraktal desenlerin alım satım işlemlerinde kullanılmasının bazı yolları şunlardır:


Temel fraktal örüntü : En temel fraktal örüntü, beş çubuk veya mum çubuğundan oluşur. Ortadaki çubuk en yüksek (ayı fraktalında) veya en düşük (boğa fraktalında) seviyeyi gösterir ve iki düşük tepe (ayı fraktalında) veya iki yüksek dip (boğa fraktalında) ile çevrelenir. Bu örüntü, piyasa duyarlılığının yükselişten düşüşe veya tam tersine kayması durumunda fiyatta tersine dönme potansiyeli olduğunu gösterir.


Timsah göstergesi : Yatırımcıların bir trendin başlangıcını belirlemelerine yardımcı olmak için fraktal geometri kullanır. Trend oluşumunu ve yönünü belirlemeye yardımcı olan üç düzleştirilmiş hareketli ortalamadan oluşur.


Fraktal kırılmalar : Bu formasyon, fiyat hareketinin daha önce belirlenmiş bir fraktalın en yüksek veya en düşük seviyesini kırması durumunda oluşur. Yatırımcılar genellikle bir trendin devam edip etmediğini görmek için bunu kullanır.


Karmaşık fraktal desenler : Temel fraktal yapıların ötesinde, yatırımcılar ve analistler bazen Elliott Dalga desenleri (fiyat grafiklerinin tekrarlayan dalgalara sahip olduğu görüşüne dayanan) veya Fibonacci geri çekilmeleri (dalgaların ve diğer desenlerin sınırlarını görmek için kullanılan klasik oranlar) gibi, fraktalları daha büyük grafik oluşumlarının bir parçası olarak içeren daha karmaşık desenler belirler. Bu desenler, daha büyük trendler içindeki fiyat hareketlerini tahmin etmek için piyasaların fraktal yapısına dayanır.


Fraktal Desenlerin Temel Bileşenleri

Fraktal desenler, yatırımcıların bunları tanımlamak için aradıkları temel bileşenlere sahiptir:


Beş veya daha fazla fiyat çubuğundan oluşurlar.


Ortadaki fiyat çubuğu, her iki taraftaki çubuklardan önemli ölçüde daha yüksek veya daha düşüktür.


Ayı fraktalları için orta çubuk en yüksek tepeye sahiptir.


Boğa fraktalları için orta çubuk en düşük dip değerine sahiptir.


Orta çubuğun her iki tarafındaki iki fiyat çubuğu daha düşük zirveler (ayı) veya daha yüksek dipler (boğa) oluşturur.


Bunlar temel fraktal formasyonunu oluşturur. Yatırımcılar, olası geri dönüş noktalarını tespit etmek için bu fiyat hareketi dizisini takip eder. Her iki taraftaki iki çubuk oluşana kadar formasyon doğrulanmaz, bu nedenle fraktal sinyallerden alabileceğiniz sinyallerde doğal bir gecikme vardır. Ancak formasyon tamamlandığında, fraktal piyasada bir geri dönüş noktasını gösterebilir.


Aşağıdaki fraktallar, mükemmel örüntülere iki örnektir. Daha az mükemmel birçok örüntü oluşabileceğini unutmayın, ancak fraktalın geçerli sayılabilmesi için bu temel örüntü korunmalıdır.



Fraktallar Ticarette Nasıl Kullanılır?

Çoğu grafik platformu artık işlem göstergesi olarak fraktallar sunuyor. Böylece yatırımcıların formasyon aramak zorunda kalmasına gerek kalmıyor. Göstergeyi grafiğe uygulayın, yazılım tüm formasyonları vurgulayacaktır. Yatırımcılar bunu yaparken ani bir sorunla karşılaşıyor: Bu formasyon sık sık ortaya çıkıyor.


Fraktallar, diğer göstergeler veya analiz biçimleriyle birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir. Bir fraktal modelini doğrulamak için yaygın bir gösterge , birden fazla hareketli ortalama kullanan timsahtır . Aşağıdaki grafik, fiyatın çoğunlukla timsahın dişlerinin, yani orta hareketli ortalamanın üzerinde kaldığı uzun vadeli bir yükseliş trendini göstermektedir. Trend yukarı yönlü olduğundan, alım sinyalleri oluşturmak için yükseliş sinyalleri kullanılabilir.


Bazen daha uzun bir zaman dilimine geçmek fraktal sinyallerinin sayısını azaltabilir ve bu da işlem fırsatlarını tespit etmeyi kolaylaştıran daha temiz bir grafik elde edilmesini sağlar.


Buradaki bariz dezavantaj, fraktalların gecikmeli göstergeler olmasıdır. Bir fraktal, geri dönüşten iki gün sonrasına kadar çizilemez. Ancak, en önemli geri dönüşler daha fazla çubuk boyunca devam edecek ve bu da yatırımcıya fayda sağlayacaktır. Formasyon oluştuğunda, fiyatın yükseliş fraktalının ardından yükselmesi veya düşüş fraktalının ardından düşmesi beklenir.



Boğa Fraktallarını Belirleme

Boğa fraktalı, en düşük dip noktasının ortada ve her iki tarafta ikişer tane daha yüksek dip noktasının bulunduğu bir formasyon olduğunda ortaya çıkar. Bu, potansiyel bir dip ve yukarı yönlü dönüş noktasını gösterir.


Yatırımcılar, yükseliş fraktalı oluştuğunda alım yapmayı düşünecek ve son dip seviyelerin altına bir stop-loss emri koyacaklardır. Yükseliş fraktalı oluşumunu tamamladıktan sonra fiyatların yükselmesini beklerler.


Boğa fraktalları, bilinen destek seviyeleri boyunca veya yükseliş trendi sırasında piyasa geri çekildikten sonra oluştuklarında en önemli hale gelirler. Yatırımcılara piyasanın tekrar yükselişe geçebileceğine dair bir işaret verirler.


Ayı Fraktallarını Tanıma

Ayı fraktalı, en yüksek tepe noktasının ortada, iki tarafta ise iki düşük tepe noktasının bulunduğu bir formasyondur. Bu, potansiyel bir zirveye ve aşağı yönlü bir geri dönüşe işaret eder.


Yatırımcılar, düşüş fraktalı oluştuğunda kısa pozisyonları satmayı veya uzun pozisyonlardan çıkmayı tercih edecek ve stop loss'u son zirvelerin üzerine çıkaracaktır. Düşüş fraktal formasyonunun oluşumu tamamlandığında fiyatların düşmeye başlayacağını varsayarlar.

Boğa fraktal formasyonunda olduğu gibi, ayı fraktalları da bilinen bir direncin yakınında veya uzun bir düşüş trendi içindeki bir sıçramadan sonra ortaya çıktıklarında en dikkat çekicidir. Piyasanın düşüşe doğru yönelebileceğini gösterirler.

Ayı fraktalı, genellikle grafikte üzerinde yukarı ok bulunan bir grafiktir ve bu kafa karıştırıcı olabilir (çünkü ayı piyasaları değer kazanmaz). Boğa fraktalı ise altında aşağı ok bulunan bir grafiktir. Bu nedenle, genel bir yükseliş trendinde fraktal kullanıyorsanız, aşağı fraktal oklarını arayın (çoğu grafik platformunda fraktal göstergesi kullanıyorsanız). Daha büyük bir düşüş trendinde işlem yapmak için ayı fraktalları arıyorsanız, yukarı fraktal oklarını arayın.

Fraktalları Fibonacci Geri Çekilmeleriyle Birleştirme

Fraktalları kullanırken bir strateji, onları Fibonacci geri çekilme seviyeleriyle eşleştirmektir . Bunlar, piyasadaki potansiyel dönüş noktalarını gösteren yatay destek ve direnç çizgileridir.5Bunlar %0, %23,6, %38,2, %50, %61,8 ve %100'lük temel Fibonacci oranlarına dayanmaktadır.

Fraktalları tek başına kullanmanın zorluğu, hangi zamanın önemli olduğunu belirlemektir. Benzer şekilde, Fibonacci geri çekilmelerini tek başına kullanırken, zorluk hangi seviyenin destek veya direnç olarak kalacağına karar vermektir. Yatırımcılar, bu ikisini birleştirerek opsiyonları daraltabilirler: Bir işlem, yalnızca önemli bir Fibonacci geri çekilme seviyesinde veya yakınında bir fraktal formasyon oluştuğunda dikkate alınır; bu da fiyatta geri dönüş olasılığının daha yüksek olduğunu gösterir.

Bir örnek verelim. Agresif bir yatırımcının, geri çekilmeleri satın almak için boğa piyasasının %61,8'lik geri çekilme seviyesine odaklandığını varsayalım. Bu seviyeye her ulaşıldığında düşünmeden alım yapmak yerine, yatırımcı öncelikle %61,8 seviyesinde veya yakınında yükseliş (aşağı yönlü) bir fraktal oluşmasını bekler. Bu, yatırımcıya yukarı yönlü bir geri dönüşün gerçekleşebileceğine dair daha fazla onay verir.

Aşağıdaki örnekteki grafik bu kurulumu göstermektedir. Yükseliş trendi içindeki bir geri çekilmede, %61,8 Fibonacci çizgisinin hemen etrafında net bir boğa fraktalı oluşur. Bu, geri çekilmenin sona erme olasılığının yüksek olduğu ve yatırımcının uzun pozisyona girme konusunda kendinden emin olması gerektiği anlamına gelir. Fraktal biraz geride kaldığından, yatırımcı genellikle son salınımın en düşük seviyesinin altına düşerse, sigorta olarak bir stop loss emri koyar . Genel trend yükselişte olduğundan, düşüş fraktalı yükselişin durakladığını gösterdiğinde kâr elde edilebilir. Bu, her iki aracı aynı anda kullanmanın, bir pozisyona ne zaman girip ne zaman çıkılacağını daha net hale getirdiğini gösterir.



Fraktalları Diğer Ticaret Göstergeleriyle Entegre Etme

Bir diğer yaygın kombinasyon ise, işlem sinyalleri üretmek için yumuşatılmış hareketli ortalamalar kullanan "timsah" göstergesiyle fraktalları kullanmaktır.7Önemli olan, "çenelerin" (grafiklerde genellikle mavi bir çizgiyle gösterilir) "dişleri" (kırmızı bir çizgi) ne zaman geçtiğini izlemektir. Timsah ile fraktallar kullanırken, yatırımcılar öncelikle timsah hizalamasının beklenen trend yönüyle uyumlu olup olmadığını kontrol eder. Örneğin, yükseliş trendindeki bir piyasada, mavi çene çizgisi kırmızı diş çizgisinin üzerinde olmalıdır. Ardından, işlem yapmak için boğa fraktalları ararken, bir fraktal oluştuğunda timsahın yükseliş trendini işaret etmeye devam edip etmediğini kontrol ederler. Timsah ile yapılan bu ek adım, fraktal dönüşünün mevcut piyasa yönüyle uyumlu olduğunu daha iyi doğrulamaya yardımcı olur.

Fibonacci geri çekilmeleri ve timsahın yanı sıra, fraktallarla kullanılan diğer yaygın araçlar ve göstergeler şunlardır:

Hareketli ortalamalar : Fraktallar ,50 günlük veya 200 günlük gibi önemli hareketli ortalamalardan gelen sıçramaları değerlendirmek için kullanılabilir . Hareketli ortalamalar genel eğilimi belirler.

Fiyat hareketi analizi : Mum grafiklerini, destek ve direnç çizgilerini ve genel olarak piyasayı analiz ederek yalnızca daha geniş piyasa eğilimleri doğrultusunda işlem yapmak.

Momentum osilatörleri : Göreceli güç endeksi gibi osilatörler, fraktal dönüşlerin ortaya çıktığı aşırı alım/aşırı satım seviyelerini daha iyi tanımlayabilir.

Hacim analizi : Hacim eklemek, gerçek ters fraktalları doğrular. Fraktal sinyalleri geçerli olduğunda hacim artmalıdır.

Fraktalların Kullanımının Avantajları ve Dezavantajları



Fraktallar görsel olarak sezgiseldir ve fiyat grafiklerinde kolayca fark edilebilir, bu da onları her deneyim seviyesinden yatırımcı için erişilebilir kılar. Hisse senetleri, döviz ve emtialar dahil olmak üzere çeşitli finans piyasalarına ve kısa ve uzun vadeli işlemler de dahil olmak üzere farklı zaman dilimlerine uygulanabilirler. Bu da onları oldukça çok yönlü kılar. Birçok aracı kurum platformundaki çoğu modern grafik aracı, gösterge listelerine fraktalları da dahil ederek özel kodlama veya yazılım gerektirmeden kolay analiz olanağı sağlar.

Ancak bazı dezavantajları da vardır. Fraktallar geçmiş fiyatlara dayanır ve yalnızca bir geri dönüş başladıktan sonra oluşur. Bu, mevcut piyasa hareketlerinin gerisinde kalmaları ve potansiyel olarak fırsatların kaçırılmasına veya geç girişlere yol açmaları anlamına gelir. Fraktal benzeri örüntülerin sık sık ortaya çıkması nedeniyle yanlış sinyaller de üretebilirler. Bu, güvenilir olmayan sinyalleri doğrulamak ve filtrelemek için diğer göstergelerle birlikte kullanılmaları gerektiği anlamına gelir.

Ayrıca, daha uzun zaman dilimlerindeki fraktallar daha güvenilir kabul edilirken, daha az sıklıkla sinyal üretirler ve bu durum daha sık işlem fırsatları arayan yatırımcılar için uygun olmayabilir.

Fraktallar Gerçekten Gelecekteki Fiyat Hareketlerini Tahmin Edebilir mi?

Fraktallar potansiyel piyasa dönüşleri hakkında fikir verebilirken, gelecekteki piyasa hareketlerini garanti edemezler.Bunun yerine, fraktallar mevcut piyasayı ve bir trenddeki olası tükenme noktalarını anlamanın bir yoludur. Yatırımcılar genellikle fraktalları, güvenilirliklerini artırmak için hareketli ortalamalar veya momentum göstergeleri gibi diğer teknik analiz araçlarıyla birlikte kullanırlar.

Fraktalların Ticaretteki Mantığı Nedir?

Fraktalların kullanımının ardındaki mantık, piyasanın kolektif davranış ve hissiyatını yansıtma yeteneklerinde yatar. Her fraktal örüntüsü, alıcıların veya satıcıların geçici olarak hakimiyet kazanarak potansiyel bir fiyat dönüşüne yol açtığı bir anı temsil eder. Bu örüntüleri tanımak, piyasa katılımcılarının benzer piyasa koşullarına benzer şekilde tepki verme eğiliminde oldukları ve tekrarlayan örüntüler oluşturdukları fikrine dayanır. Bu nedenle fraktallar, yatırımcıların geçmiş davranışlara dayanarak potansiyel piyasa hareketlerini tahmin etmelerine yardımcı olur ve genellikle piyasayı yönlendiren korku, açgözlülük ve sürü davranışı gibi psikolojik eğilimlerden yararlanır.

Fraktallar ve Kaos Teorisi Arasındaki Bağlantı Nedir?

Kaos teorisi, karmaşık, doğrusal olmayan dinamik sistemleri inceleyen bir matematik alanıdır. Bunlar, rastgele görünen ancak altta yatan örüntüler ve düzen içeren sistemlerdir.3Finans piyasalarının genellikle şu karaktere sahip olduğu söylenir: Görünüşte kaotik ama özünde bir düzene sahip. Kaos teorisinde fraktallar, kaotik veri kümeleri ve ortamlarda düzenli yapılar ortaya çıkarır.

Finans piyasalarında, fiyat grafikleri uzaktan bakıldığında oldukça kaotik ve rastgele görünebilir. Ancak, daha yakından incelendiğinde, tekrarlayan bir davranış ortaya çıkıyor gibi görünür. Farklı ölçeklerdeki bu tekrarlayan modeller, fraktallara benzer. Dolayısıyla, günlük fiyat hareketleri öngörülemez görünse de, daha küçük zaman dilimlerine odaklanıldığında benzer fraktal yapılar ortaya çıkar. Bu fraktallar, tüm piyasa gürültüsü ve oynaklığının içinde varlığını sürdürür.

Fraktal Piyasa Hipotezi Nedir?

Fraktal piyasalar hipotezi (FMH), piyasa teknisyeni Ed Peters tarafından 1990'larda ortaya atılan etkin piyasa hipotezine alternatif bir teoridir.8Görünürdeki rastgeleliğin ardındaki düzeni anlamaya çalışarak, finans piyasalarında görülen karmaşık dinamiklerin bazılarını açıklamayı ve modellemeyi amaçlamaktadır. FMH, mükemmel verimlilik varsayımından ziyade, piyasa istikrarının çeşitli yatırımcı stratejileri ve zaman dilimlerinden kaynaklandığını belirtmektedir. Trendler, bilgi farklı zaman ölçeklerini aşarak örüntüler oluşturdukça ortaya çıkar.

Sonuç

Fraktallar, menkul kıymet fiyatlarındaki olası geri dönüş noktalarını belirlemek için kullanılır. Bu örüntüler, bir grafikte art arda gelen beş çubuktan oluşur. Bir fraktal örüntüsünün en yüksek veya en düşük noktası olan merkez çubuk, olası bir geri dönüşü işaret eder. Düşüş fraktalları piyasadaki olası düşüş trendlerini gösterirken, yükseliş fraktalları piyasadaki yükseliş trendlerini işaret edebilir. Yatırımcılar, fraktalların nasıl çalıştığını anlamalı ve daha iyi, bilinçli kararlar almak için bunları diğer araçlarla birlikte kullanmayı düşünmelidir. 

https://www.investopedia.com/articles/trading/06/fractals.asp